Tutaj jesteś: Strona główna
Ustaw jako stronę startową
Wągrowiec
Noclegi nad morzem - Grzybowo
Menu

Najpiękniejsze miejsca w Polsce


Skępe
Informacje ogólne Atrakcje turystyczne Piękno okolic Dane Teleadresowe Mapka
Nasza historia Co? Gdzie? Kiedy?
Atrakcje turystyczne » Zmień wersję prezentacji «
fot. Anna Olszewska

fot. Anna Olszewska


Zanim zaczniesz poznawać zabytki...


Długa historia Skępego, położenie tej miejscowości oraz wydarzenia odcisnęły swój znak w krajobrazie okolicy i pozostawiły liczne zabytki oraz miejsca godne obejrzenia.

Dla mieszkańców zabytki wpisały się w codzienność życia, dla turysty mogą być ciekawym powodem do refleksji i zadumy nad przeszłością ziemi dobrzyńskiej.

Wielu osobom słowo zabytki kojarzy się tylko z okazałą budowlą czy manuskryptem. Niewielu zdaje sobie sprawę z tego, że do zabytków zaliczyć należy również "żywe" okazy krajobrazu. A tych w Skępem i okolicy jest niemało. Zatem przyglądając się zabytkom Skępego, zwróć również uwagę na pomniki przyrody i sięgnij do części poświęconej środowisku naturalnemu.


Borek

fot. Katarzyna Błaszkiewicz

fot. Katarzyna Błaszkiewicz

Borek to najbardziej urokliwy zakątek Skępego i całej okolicy. Ten około dziesięciohektarowy las położony jest na skraju północnego brzegu Jeziora Wielkiego, pozostałość dawnej, rozległej Puszczy Mazowieckiej, znany w całej okolicy.

Nazwa tego nietypowego kompleksu leśnego wynika z faktu, iż Borek stanowi pozostałość rozległych borów mazowieckich rozciągających się także na terenie północno - wschodniej części ziemi dobrzyńskiej. W Borku znajdziesz liczne okazałe drzewa i pomniki przyrody.


fot. Katarzyna Błaszkiewicz

Parę słów historii...

Do wybuchu II wojny światowej na terenie powiatów włocławskiego, lipnowskiego i nieszawskiego istniało 458 majątków ziemskich. Każdy właściciel obowiązkowo utrzymywał ogród lub park.

Po wojnie ich liczba zmalała o połowę. Większość istniejących ogrodów stanowiły parki dworskie lub pałacowe. Niektóre jednak były związane z uzdrowiskami, inne z obiektami fabrycznymi, jeszcze inne z klasztorami. Tak było w przypadku parku podarowanego przez właściciela bernardynom w Skępem.

W przeszłości był własnością klasztoru bernardynów aż do 1864 roku. Obecnie pełni rolę parku, nad którym opiekę sprawuje nadleśnictwo. Z czasem zbudowano tu kapliczkę, a okoliczni ziemianie wybrali ten teren na miejsce wiecznego spoczynku. W XIX wieku (około 1805 roku) wzniesiono budowlę na wzór warszawskich Powązek. W niszach spoczęły szczątki wielu znakomitych obywateli ziemi dobrzyńskiej.

Borek stanowi formę pośrednią pomiędzy drzewostanem naturalnym a założeniem parkowym. Jego skład gatunkowy jest bardzo urozmaicony.

Przeważają: buki zwyczajne, dęby, jarząby pospolite, kasztanowce zwyczajne, jawory, klony (klon zwyczajny, klon jawor), lipy drobnolistne, modrzew europejski, sosny, śliwa mirabela.

W poszyciu rosną krzewy: ałycza (śliwa wiśniowa), dziki bez czarny, bez koralowy, jałowce i maliny.

Obok gatunków rodzimych na uwagę zasługują gatunki egzotyczne takie jak: kasztanowiec biały, cyprysik groszkowy, leszczyna turecka, jałowiec chiński, świerk kłujący, daglezja, dąb czerwony, robinia akacjowa (błędnie nazywana akacją), żywotnik zachodni (tuja) i tawuła. Niektórych gatunków już nie ma.

W Borku znajdują się dęby - pomniki przyrody.

Gniazdują tu gawrony, które tworzą w koronach drzew całe kolonie. W latach sześćdziesiątych XIX wieku Borek był miejscem lęgowym dla gromad czapli. Oprócz gawronów gniazdują wróble, sikory, sowy, dzięcioły, kukułki, kwiczoły, kosy, szpaki, drozdy, czasami można spotkać bażanta.

Swoje miejsce mają tu wiewiórki, nietoperze, krety, zające i jeże.

Od strony południowej rosną: żywotnik pospolity, świerk, brzoza, wierzba. W runie rośnie m. in. niecierpek pospolity, konwalie majowe, paprocie, niezapominajki, glistnik jaskółcze ziele, barszcz zwyczajny, złoć mała, a od strony zachodniej - nawłoć.


Rynek

fot. Katarzyna Błaszkiewicz

Najstarszą częścią Skępego jest czworoboczny rynek, usytuowany w kierunku południowym od historycznego szlaku komunikacyjnego toruńsko - litewskiego. Od narożników rynku pod kątem prostym odchodzą wąskie uliczki, z których dwie łączą się z traktem prowadzącym przez przesmyk między jeziorami.

We wschodnich i zachodnich pierzejach rynku zachowane zostały domy o skromnych cechach barokowo - klasycystycznych z końca XVIII i pierwszej połowy XIX stulecia. Są to budynki parterowe z pięterkami w szczytach usytuowane do rynku szczytowo. Dachy ich są siodłowe, pokryte przeważnie dachówką. Spośród sześciu zabytkowych domów dwa z nich mogły być wzniesione w końcu XVIII wieku. Są to budynki trójosiowe z wejściem od osi skrajnej. Cztery pozostałe zostały wzniesione w początkach bądź najpóźniej w połowie XIX stulecia, trzy z nich są czteroosiowe.

Do lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia na rynku znajdowała się parterowa karczma pochodząca z pierwszej połowy XIX wieku, w której mieścił się urząd gminy. Strawiona przez pożar nie została już odbudowana. Usytuowana kalenicowo w południowej pierzei rynku, przy wschodnim narożniku. Murowana z cegły na rzucie wydłużonego prostokąta z niewielkim ryzalitem, posiadała układ dwutrakowy z sienią pośrodku. Elewacja frontowa dziewięcioosiowa z wejściem pośrodku poprzedzonym drewnianym gankiem, zbudowanym później. Dach budynku był naczółkowy, pokryty dachówką.



Skępskie jeziora

Nad jeziorami, które są dobrym miejscem dla miłośników sportów wodnych i wędkarstwa, można także organizować wypoczynek i rekreację.

Jezioro Wielkie, fot. Katarzyna Błaszkiewicz

Jezioro Wielkie w okolicy O.W. JAWOR, fot. Katarzyna Błaszkiewicz

Jezioro Wielkie w okolicy O.W. JAWOR, fot. Katarzyna Błaszkiewicz

.

Koziołek

fot. Katarzyna Błaszkiewicz

fot. Katarzyna Błaszkiewicz

Omawiając zabytki Skępego nie można pominąć nieodłącznego znaku Skępego, jakim jest sylwetka kozła. W okresie międzywojennym wielu mieszkańców Skępego hodowało kozy zamiast krów. W 1979 roku miejscowi rzemieślnicy i handlowcy ufundowali na rynku fontannę, a na dużym, polnym kamieniu umocowano metalowy odlew koziołka.



Sanktuarium Maryjne w Skępem

fot. Katarzyna Błaszkiewicz

fot. Katarzyna Błaszkiewicz

fot. Katarzyna Błaszkiewicz

Najcenniejszym zabytkiem Skępego jest zespół sakralny kościoła i klasztoru ojców bernardynów sprowadzonych z Koła nad Wartą w 1498 roku. Najpierw w 1495 roku zbudowano drewnianą kaplicę.

W latach 1508 – 1510 wzniesiono kościół parafialny pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Marii Panny. Wieżę, nawę i część prezbiterium zaprojektował bernardyn Bartłomiej Łoy.

W 1524 roku dobudowano kaplicę pod wezwaniem świętej Anny. Została wzniesiona na planie prostokąta. Potem dobudowano część prezbiterium (1616). W 1721 roku przeprowadzono gruntowny remont w kościele i klasztorze.

W kaplicy świętej Anny wymieniono drewnianą podłogę na kamienną. W kościele wstawiono nową ambonę, wykonano barokowe sklepienie.

Zespół sakralny był w następnych latach kilkakrotnie przebudowywany oraz odnawiany, dlatego zatracił większość cech stylowych (późnogotycki, całkowicie zbarokizowany).

Całość budowli wzniesiono na planie wydłużonego prostokąta.

Ośrodkiem zespołu jest orientowany kościół, przylegający do niego od południa klasztor, od północy dziedziniec odpustowy, kaplica świętej Anny oraz od północy trójwieżowa fasada wychodząca na drogę.


fot. Katarzyna Błaszkiewicz

W połowie XVIII wieku z inicjatywy Ignacego Zielińskiego i jego żony Salomei z Karśnickich wydłużono prezbiterium o nowe przęsło i zbudowano nad nim wieżę z cebulastym hełmem.

W 1749 roku wzniesiono pięciokondygnacyjną wieżę z barokowym hełmem i tarczą zegarową.

W pierwszej połowie XVIII wieku w środku wirydarza wewnątrz krużganków zbudowano z fundacji Zielińskich kaplicę pod wezwaniem świętej Barbary jako grobowiec rodziny Zielińskich. Kaplicę wzniesiono na rzucie ośmioboku, nakryto hełmem kopulastym z ośmioboczną latarnią. W kaplicy umieszczono późnobarokowy ołtarz z obrazem „Męczeństwo świętej Barbary” i ludową rzeźbę Matki Boskiej Skępskiej.

W latach 1750 - 1752 brat zakonny Walenty Żebrowski ozdobił wnętrze kościoła i kaplicy św. Anny freskami. W 1762 roku kolatorzy klasztoru skępskiego, Zboińscy, urządzili pod chórem zakonnym, pod głównym ołtarzem kryptę grobową dla swojej rodziny.

Za czasów gwardiana Liszewskiego wykonano główny ołtarz w kościele klasztornym, który wraz ze stallami tworzy zharmonizowaną kompozycję.

Ołtarz składa się z dwóch kondygnacji i z predelli (dolna część nastawy), ujętych dwiema parami kolumn, które w dolnej części wspierają się na pilastrach. Między pilastrami wkomponowano bramki prowadzące poza ołtarz do chóru zakonnego.


Ołtarz, fot. Katarzyna Błaszkiewicz


Klasztor


Razem z budową kościoła w pierwszych latach XVI wieku wzniesiono budynek klasztorny. W następnych latach i wiekach był rozbudowywany, w XVII wieku otrzymał wydłużenie wschodniego skrzydła w kierunku północnym oraz północnego w kierunku zachodnim.

Wejście do klasztoru, czyli furta klasztorna, pierwotnie mieściła się od strony Borku.

W latach 1755 - 1777 za czasów gwardiana J. Knakowskiego dobudowano drugie piętro z fundacji rodziny Zboińskich. 

Prawdopodobnie w 1818 roku przeniesiono parafię ze Skępego. Po kasacie konwentu w 1864 roku kościół i klasztor bernardynów przejęli księża świeccy, w 1933 roku ponownie wraca do bernardynów.



Krużganki

Dziedziniec odpustowy założono i otoczono krużgankami zbudowanymi na planie zbliżonym do kwadratu w I połowie XVIII wieku. Krużganki sklepione kolebkowo – krzyżowo są otwarte na dziedziniec arkadami filarowymi o półkolistych łukach, nakryte siodłowymi dachami. Znajdują się na nich 32 obrazy ze scenami z życia i męki Chrystusa. Obrazy prawdopodobnie namalował bernardyn Jacek Uzdowski. W południowym skrzydle krużganków zbudowano bramę wejściową.

Na piętrze wieży bramnej znajduje się kaplica otwarta od dziedzińca półkoliście zamkniętą arkadą. W pomieszczeniu znajduje się barokowy ołtarz z krucyfiksem i ludową rzeźbą Matki Boskiej Skępskiej. Autorem tej rzeźby był prawdopodobnie Jakub Miłkowski.

Na krużgankach umieszczono marmurowe bądź kamienne płyty inskrypcyjne. W 1989 roku odsłonięto marmurową tablicę z wierszem „Modlitwa do Matki Boskiej Skępskiej na dzień 8 września” Jerzego Pietrkiewicza.

W 2004 roku została wmurowana tablica poświęcona pisarce Jadwidze Jałowiec.



Rzeźba Najświętszej Marii Panny


W ołtarzu głównym kościoła w Skępem znajduje się rzeźba Najświętszej Marii Panny jako Służebnicy Pańskiej zwana Matką Boską Skępską. Została przywieziona z Poznania przez Zofię Kościelecką w 1496 roku.


Madonna ze Skępego jest gotycką rzeźbą wotywną o wysokości 95 – 96 cm wykonaną z drewna lipowego i pokrytą warstwą polichromii.

Rzeźba jest dziełem nieznanego artysty. Figura Matki Boskiej Skępskiej jest przykładem późnogotyckiej rzeźby sakralnej.

Figura została wywieziona przed Szwedami do Łowicza. Gwardian Stefan Gamalski podjął starania o ukoronowanie figurki. 18 maja 1755 roku biskup Fabian Pląskowski, sufragan chełmiński, dokonał koronacji figury Matki Boskiej Skępskiej. Do rzeźby wykonano półksiężyc ze srebrnej blachy prawdopodobnie w pracowni złotnika toruńskiego Jana Letyńskiego.


W połowie XVIII wieku wykonano sukienkę ze srebrnej blachy z bogatym ornamentem roślinnym oraz złotą koronę. 8 września 1984 roku biskup płocki Bogdan Sikorski dokonał uroczystej rekoronacji figury.

W 1994 roku figurę poddano gruntownej renowacji. W 1996 roku obchodzono pięćsetlecie figurki Madonny ze Skępego.




Spichlerz klasztorny


Pobudowany w XVIII wieku, mieściła się w niej szkoła, podwyższono go w 1939 roku o jedno piętro, nakryty dachem naczółkowym.




Inskrypcje

W klasztorze bernardynów w Skępem znajdują się liczne inskrypcje, czyli napisy na naczyniach liturgicznych, epitafiach, nagrobkach czy murach.

Pierwsza inskrypcja pochodzi z rzeźby Matki Boskiej Skępskiej (1496). Napisy umieszczono na naczyniach liturgicznych z XVI – XVIII wieku. Liczne sentencje z „Pisma świętego” zdobią późnobarokową polichromię kościoła.

Ignacy Antoni Zboiński (zmarł w 1796 roku) i jego żona Salomea z Karśnickich mają rokokowe epitafium z czarnego marmuru z herbami Ogończyk i Jastrzębiec. Oprócz inskrypcji w klasztorze znajdują się liczne marmurowe nagrobki.

Bożena Ciesielska


Kościół w Skępem

fot. Katarzyna Błaszkiewicz

fot. Katarzyna Błaszkiewicz

Pierwsze wzmianki o parafii Skępe pochodzą z 1453 roku. Prawdopodobnie wtedy pobudowano pierwszy drewniany kościół w okolicy rynku skępskiego. Zabudowa Skępego była drewniana. Często ulegała spaleniu.

Podobnie stało się z drewnianym kościółkiem. W XVII wieku właściciel Skępego, Jan Garwaski herbu Grzymała, ufundował nowy drewniany kościół pod wezwaniem świętego Stanisława.

Na początku XVIII wieku kościół spłonął. Nowym właścicielem miasteczka został Józef Paweł Zieliński, który zmarł w 1734 roku. Był ziemianinem, po swoim ojcu odziedziczył dobra skępskie, był kolatorem klasztoru w Skępem oraz fundatorem nowego kościoła parafialnego w Skępem. Budowla spłonęła.

W 1777 roku agendy parafialne przeniesiono do kościoła bernardynów w Wymyślinie. W latach 1818 - 1820 pozostałość po dawnym kościele parafialnym rozebrano.

Obok kościoła znajdował się cmentarz. Dziś w tym miejscu stoi drewniana dzwonnica i niedawno zbudowany drewniany kościółek parafii Miłosierdzia Bożego.



Projekt koziołka – od lat kojarzonego ze Skępem - wykonał emerytowany nauczyciel, skępianin Jerzy Szczepkowski. Pomysłodawcą przedsięwzięcia był kowal Franciszek Sobociński. Przygotowano drewnianą formę koziołka. We Włocławku wykonano brązowy odlew. Skępski koziołek stojący na Rynku jest często fotografowany przez turystów odwiedzających Skępe.

Dzwonnica

W ostatnich latach na wzniesieniu w pobliżu rynku stanął także drewniany kościółek pod wezwaniem Miłosierdzia Bożego. Okoliczni mieszkańcy mają swoją parafię.

Dziś w miejscu dawnego kościoła stoi nowy, a obok niego stara dzwonnica. W drewnianej dzwonnicy zawieszono dzwony z rozebranego kościółka.

Nasza skępska legenda głosi, że gdy stary kościół przewrócił wicher, dzwony z jego wieży potoczyły się ze wzgórza i utonęły w jeziorze. Od tego czasu niektórzy ludzie słyszą podobno głos dzwonów, a jezioro ma nazwę Jezioro Święte.

Do czasu wybudowania kościoła parafii Bożego Miłosierdzia stara, drewniana dzwonnica stała samotnie na niewielkim wzgórzu.

Jest ona obiektem wzniesionym prawdopodobnie przy budowie kolejnego kościoła. Takie dzwonnice budowano na planie kwadratu w konstrukcji słupowo – ramowej, o ścianach pionowych, szalowanych deskami, przykrywano dachami namiotowymi.

W czasie wycieczki warto zwrócić uwagę na ten drewniany obiekt świadczący o zamierzchłej przeszłości oraz o dziele rąk nieznanych nam mistrzów rzemiosła. W naszej okolicy zachowało się niewiele takich obiektów.

Dąb Napoleona



Olbrzymi dąb rośnie przy murze klasztornym w Skępem. Dąb jest zwany przez miejscową ludność dębem Napoleona.

W obwodzie dochodzi do 515 cm.

Według miejscowej legendy miał pod nim nocować cesarz Francuzów Napoleon Bonaparte w czasie wędrówki na Rosję w 1812 roku. Faktem jest, że Napoleon nocował w Brodnicy.


Skępska nekropolia

Pod koniec XIX wieku założono w Skępem cmentarz parafialny. Całość jest ogrodzona niskim parkanem z polnego kamienia. Od strony wschodniej i zachodniej znajdują się w murze dwie bardzo wąskie furtki. Od strony północnej wchodzi się na cmentarz przez neogotycką bramę z ostrołukową arkadą. Brama wykonana z czerwonej cegły została zbudowana w pierwszych latach XX wieku.

Po jej obu stronach symetrycznie pobudowano furty. Na cmentarzu grzebalnym znajduje się wiele ciekawych grobowców. Szczególną uwagę warto zwrócić na kaplicę grobową rodziny Bieniewiczów zbudowaną w końcu XIX wieku. Budowla została wzniesiona na planie koła. Ozdobiono ją prostokątnym ryzalitem (ryzalit jest wysuniętą częścią fasady budynku tworzącą z nim całość od fundamentów, usytuowaną pośrodku lub w narożach elewacji).


Zabytkowe domy

fot. Katarzyna Błaszkiewicz

fot. Katarzyna Błaszkiewicz

Wiele drewnianych zabudowań bezpowrotnie zniknęło (najczęściej strawił je pożar lub uległy zniszczeniu). Na ziemi dobrzyńskiej przeważała zabudowa drewniana stopniowo wypierana przez murowaną.


Dworek Zielińskich



Kapliczka w Borku

Wychodząc z cmentarza zachodnią furtką w odległości zaledwie kilkuset metrów znajdziemy się w środku zabytkowego Borku, który oprócz walorów przyrodniczych, posiada bogata historię.

Przeszłość Borku nierozerwalnie wiąże się z sanktuarium Matki Bożej Skępskiej, a jej początki sięgają momentu sprowadzenia do Skępego figury statui.

W środku pozostałości starej puszczy wierni mieli doznawać objawień Matki Bożej. Kiedy więc do Wymyślina sprowadzono figurę Skępskiej, pewnej nocy zniknęła z kaplicy, a rankiem odnaleziono ją w Borku. Przeniesiona w przygotowane w kaplicy miejsce, kilkakrotnie miała powracać jeszcze do serca puszczy. W końcu wierni uprosili Matkę Bożą, by pozostała w nowo budowanym kościele, jednak Borek otoczony został szczególną czcią.

W ramach przygotowań do koronacji figury Matki Bożej Skępskiej w 1755 r. w miejscu cudownych objawień pobudowano niewielką kapliczkę. Kapliczka jest zbudowana z cegły na planie prostokąta, posiada kolebkowe sklepienie, od frontu zwieńczona szczytem ujętym spływami zakończonymi trójkątnie, z wnęką półkoliście zamkniętą pośrodku.

Okna kaplicy są zamknięte odcinkowo, umieszczone we wnękach zamkniętych półkoliście.

Dach kaplicy z naczółkiem, pokryty jest dachówką.

Całość posiada skromne cechy barokowe. Wyposażenie kaplicy stanowi drewniany ołtarzyk z rzeźbą Matki Bożej Skępskiej pochodzącej z przełomu XIX i XX wieku.

Całość ogrodzona metalowym płotem. W 2009 r. przy kaplicy "Na Borku" ustawiono tablice informacyjne przedstawiające historię tego miejsca. Pomysłodawczynią projektu była Zyta Wegner.


Katakumby - grobowe krypty

Kaplica w Borku cieszyła się coraz większym uznaniem wiernych. Wzrastający kult Matki Bożej Skępskiej oraz urokliwość cudownego miejsca spowodowała, że lokatorzy miejscowego klasztoru i kościoła okolice kaplicy w Borku pragnęli wybrać na miejsce wiecznego spoczynku.

Około 1805 r. obok kaplicy powstał niewielki cmentarz utworzony przez dwa ramiona grobowych krypt zwanych katakumbami. Krypty w Borku zostały rozbudowane w 1836 r., kiedy to powstała trójkondygnacyjna budowla. W grobowych kryptach chowano zwłoki "znakomitych obywateli Ziemi Dobrzyńskiej", w tym członków rodziny Zielińskich. W 1881 r. w katakumbach w Borku spoczęły zwłoki wybitnego przedstawiciela rodu Zielińskich, poety, żołnierza, organizatora życia społeczno - gospodarczego ziemi dobrzyńskiej, Gustawa Zielińskiego. W ciągu XIX stulecia wokół kapliczki w Borku usytuowano mogiły powstańców - Powstania Listopadowego, a w szczególności Powstania Styczniowego 1863/1864 r.

Tutaj pochowani zostali polegli powstańcy w bitwie pod Koziołkiem, niedaleko Skępego w dniu 16 kwietnia 1863 r. W okresie międzywojennym na tym puszczańskim cmentarzu skępianie usypali pokaźnych rozmiarów kopiec, nazywany przez niektórych Kalwarią. Wyrażał on symboliczną pamięć o żołnierzach poległych w czasie I wojny światowej oraz w czasie wojny polsko - bolszewickiej 1919 - 1920 r. Cmentarz w Borku ogrodzono w tym czasie żelaznym płotem.

Wejście na cmentarz prowadziło przez murowaną bramę wejściową oraz dwie boczne furtki z neogotyckimi wieżyczkami. Całość stanowiła, jak słusznie podkreśla zasłużony dla Skępego, nieżyjący już Władysław Drzewiecki - swoistą nekropolię ziemi dobrzyńskiej, będącą miejscem narodowej pamięci. Odbywały się tu uroczystości religijne i patriotyczne, a także imprezy kulturalne.

Przed wybuchem II wojny światowej w scenerii katakumb wystawiono drugą część "Dziadów" Adama Mickiewicza, w której poszczególne role grali słuchacze kursu oświatowego dla nauczycieli, w tym także wspomniany powyżej Władysław Drzewiecki.

Kaplica w Borku oraz otaczający ją cmentarz musiały spełniać istotnie rolę szczególną, skoro hitlerowcy postanowili miejsce zniszczyć. Decyzję o likwidacji tego cennego dla skępian obiektu hitlerowcy podjęli w marcu 1941 r. Do rozebrania zarówno katakumb oraz uszkodzenia kaplicy Matki Bożej zostali zmuszeni mieszkańcy Skępego i okolicy. Gruz powstały ze zburzenia katakumb nakazano wywieźć na drogę łączącą Skępe z Łąkiem. Prochy zmarłych pochowanych wcześniej w murowanych kryptach pochowano w zbiorowej mogile pod murem cmentarza w Skępem. Jedynie szczątki Gustawa Zielińskiego, dzięki staraniom jego synowej - Marii Zielińskiej - spoczęły w oddzielnym grobie, a następnie po zakończeniu wojny pochowane w podziemiu kaplicy św. Barbary na dziedzińcu klasztornym.

Epigraficzne tablice nagrobkowe zrzucono pod parkanem skępskiego cmentarza. W połowie lat siedemdziesiątych odnalezione przypadkowo przez dzieci szkolne, zostały umieszczone w krużgankach kościoła i klasztoru ojców bernardynów.

Po zakończeniu wojny kaplicę w Borku wyremontowano, jednak nie zdołano już odtworzyć zniszczonych katakumb, ani ogrodzenia i symbolicznego kopca.


Krzyż choleryczny

Po klęsce cholery, która nawiedziła ziemię dobrzyńską po 1831 roku, katolicka ludność wystawiła drewniane krzyże choleryczne (kawaraki). Do dziś zachował się krzyż w Skępem przy ulicy Sierpeckiej. Krzyż choleryczny w Szczekarzewie (gmina Skępe) uległ zniszczeniu.


Krzyż choleryczny ma dwa ramiona, jedno krótsze, drugie dłuższe.


Mieszkańcy Skępego wymienili stary krzyż na nowy, także drewniany. Poświęcenie krzyża przez proboszcza Piotra Brzezika i księdza Pawła Biedrzyckiego odbyło się 14 września 2000 roku.



Dworek Zielińskich znajdował się w Wiosce. Z roku 1571 pochodzi informacja, że istniał tu dom urzędniczy, wieża mieszkalna, kuchnia i niewielki browar. Dwór rodziny Zielińskich został wzniesiony na początku XIX wieku. Był dwukrotnie przebudowywany.

Gustaw Zieliński od strony gościńca dobudował parterową oficynę, w której mieściła się kuchnia i jadalnia. W późniejszym czasie wnuk Gustawa - Stanisław Zieliński - dobudował nowe skrzydło oraz pokoje gościnne. W czasie II wojny światowej dwór nie został zniszczony. Po wojnie majątek ziemski stanowił własność Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Wiosce.

W dworze urządzono biura, mieszkania dla pracowników, świetlicę oraz magazyn. Budynek dworku zniszczono. Na jego fundamentach PGR pobudowało budynek mieszkalny. Po dworku Zielińskich pozostała parterowa oficyna w stylu eklektycznym. Budynek został zbudowany na planie kwadratu. Od wschodu zdobi go portal z dwoma pilastrami podtrzymującymi odcinek szerokiego belkowania. Ściany budowli zdobi szeroki pas fryzu. Od północy oficyna posiada niewielki, piętrowy ryzalit. Całość nakryta jest czterospadowym dachem.

Własnością dworu była gorzelnia i magazyn spirytusu. Oba murowane z cegły obiekty pobudowano w 1887 roku.


Najstarsze drewniane domy były najczęściej jednotraktowe z sienią i izbą w układzie amfiladowym. Później budowano domy półtoratraktowe i dwutraktowe. Często posiadały podcień szczytowy lub narożnikowy. Były budowlami o konstrukcji zrębowej. Dominowały dwuspadowe dachy.

Ciekawą konstrukcją jest dom przy ulicy Klasztornej (własność prywatna) zbudowany metodą sumikowo - łątkową (rzadziej występującą na ziemi dobrzyńskiej).


Siedziba leśnictwa



Skępski belweder

W czasach Gustawa Zielińskiego (1809 - 1881) w drugiej połowie XIX wieku między dworem a brzegiem jeziora pobudowany został piętrowy budynek z trójkondygnacyjną wieżą z przeznaczeniem na kilkunastotysięczną bibliotekę i miejsce pracy twórczej. Już w czasach Gustawa Zielińskiego nazywany był "Belwederem Skępskim". Takiego typu budowle są rzadko spotykane.

Poeta gromadził w nim nie tylko swój znaczny księgozbiór, ale także tworzył i wypoczywał. Położenie pałacyku otoczonego parkiem i wodami jeziora stwarzały doskonałe warunki do twórczej pracy.

Zwrócić należy uwagę na rozległe otoczenie dworu w czasach Gustawa Zielińskiego. Park ciągnął się na przestrzeni kilkuset metrów aż do gorzelni, posiadał wytyczone aleje, ozdobne krzewy i kwiaty, trawniki oraz okazałe drzewa. Aleja dojazdowa prowadząca od traktu głównego do dworu obsadzona była kasztanowcami. Na terenie parku w czasach poety rosło sześć potężnych cisów, z których pozostał jeden, dziś chroniony prawem jako zabytek przyrody.

W samym parku uwagę zwracało sześć lip. Jedną z nich uwiecznił poeta w wierszu "Do lipy". Lipa w parku Gustawa Zielińskiego, którą obdarzył on szczególnym sentymentem, została usunięta po pierwszej wojnie światowej ze względów bezpieczeństwa. Inne okazy usunięto z parku w Wiosce w latach drugiej wojny światowej. Większość obecnie rosnących drzew kasztanowca przy alei dojazdowej posadzona była po pierwszej wojnie światowej. Dziś sam park jest mocna przetrzebiony, choć można spotkać jeszcze kilkanaście zabytkowych drzew.

Po przekazaniu księgozbioru Gustawa Zielińskiego przez jego syna Józefa Towarzystwu Naukowemu Płockiemu pałacyk biblioteki został przez rodzinę zaniedbany. Trudności finansowe stały się powodem wystawienia go na sprzedaż. Część parterowa, najbardziej zniszczona została rozebrana, a cegłę z rozbiórki kupił Bronisław Błaszczyk, który wzniósł z niej dom mieszkalny znajdujący się obecnie w Wymyślinie przy ulicy Klasztornej 64. Wieżę pozostawiono umieszczając w niej biuro majątku.

Po drugiej wojnie światowej od 1953 r. spełniała ona rolę wieży ciśnień. W latach siedemdziesiątych została rozebrana, a dziś na jej miejscu rosną drzewa i krzewy.

W parku w Wiosce istniał piękny kompleks architektoniczno - przyrodniczy.


Okazały budynek znajduje się przy ulicy Klasztornej. Gospodarstwo leśników przylega do Borku, miejscowego parku. Można do niego dojść od Rynku Aleją 1 Maja. Obecnie mieszczą się tu biura i mieszkania pracowników leśnictwa w Skępem. Jest to bardzo duża, drewniana budowla wzniesiona na kamiennej podmurówce w stylu zbliżonym nieco do budownictwa góralskiego. Podobno był tu kiedyś dwór przekształcony w leśniczówkę. Być może mieścił się tu Zarząd Leśnictwa Rządowego byłego powiatu lipnowskiego. Obecnie mieści się leśniczówka, której właścicielem jest Nadleśnictwo Skrwilno.

Leśniczówka powstała na początku XIX wieku i była dwukrotnie gruntownie przebudowywana w roku 1903 i 1933. Obecnie jest to parterowy budynek zwrócony do drogi ścianą frontową. Jest nakryty wąskim, dwuspadowym dachem z facjatami. Facjaty to pomieszczenia mieszkalne na poddaszu z oknami w połaci dachu, ujętymi w ścianki i nakrytymi własnym daszkiem. Dachy dwuspadowe dominowały w budownictwie w II połowie XIX wieku. Budowla posiada ściany zrębowe z okrąglaków łączonych w narożnikach na zakładkę. Konstrukcja zrębowa polegała na układaniu belek poziomo jedną na drugiej i łączeniu ich za pomocą specjalnych wrębów. Okna w kształcie prostokąta zaopatrzone są w okiennice.

Wejście frontowe od strony drogi ozdabia duży ganek wsparty na czterech profilowanych kolumnach. Na jego trójkątnym naczółku znajduje się dekoracja wykonana z artystycznie wycinanych desek. Ażurowe deski okapowe zdobią również elewację leśniczówki. Jej szczyty szalowane są w połowie w jodełkę, a w części pionowymi deskami o ozdobnie wyciętych końcach. Kunszt, z jakim wzniesiono i ozdobiono budynek, wskazuje, że biegli w sztuce ciesielskiej i dekoracyjnej, byli nie lada mistrzami w swoim fachu. Przed budynkiem znajduje się zagospodarowany pas zieleni.

Budynek nadleśnictwa w Skępem jest wyjątkowo zadbanym obiektem i wyróżnia się swoim wyglądem. Należy do drewnianych zabytków ziemi dobrzyńskiej. Warto zwrócić na niego uwagę w czasie wycieczki po naszej okolicy.

Zajazd   "Pod kasztanami"



Założenie pałacowo-parkowe


Po prawej stronie ulicy Klasztornej, idąc od strony Borku, warto zwrócić uwagę na pozostałości przydrożnego zajazdu należącego kiedyś do klasztoru. Kompleks klasycystycznego zajazdu został wzniesiony na początku XIX wieku. Murowane z cegły budynki zajazdu usytuowano wokół czworobocznego dziedzińca.

Budynek główny usytuowano kalenicowo przy placu. Po bokach były dwie bramy. W 1840 roku dobudowano do niego dwie oficyny oraz stajnię. Budynek główny, dwie bramy, oficyny będące zabudowaniami gospodarczymi oraz stajnia tworzyły rzut prostokątnej podkowy. Dachy pokryto dachówką.

Budynek główny zajazdu wzniesiono na planie prostokąta. Sień dzieliła budynek na dwie części. Od frontu budynek jest ozdobiony przez wysunięty portyk wsparty dwoma parami kolumn. Nad kolumnami są belki i trójkątny szczyt z półkolistym oknem. Dach budynku jest czterospadowy.

Budynki wielokrotnie remontowano. W środku nie zachowały oryginalnego wyglądu. Przez wiele lat mieściła się tu restauracja „Zajazd pod kasztanami”. Spośród zabudowań gospodarczych czworobocznego kompleksu pozostała jedna oficyna boczna, będąca w częściach skrajnych budynkiem dwutraktowym, a w części środkowej – jednotraktowym. Budowla uległa spaleniu. Została odbudowana. Własność prywatna.


Każdy właściciel dworku czy pałacu za punkt honoru poczytywał sobie utrzymywanie parku. Park w Wiosce założono w I połowie XIX wieku. Aleja dojazdowa z okazałą bramą prowadząca od drogi głównej do dworu obsadzona była kasztanowcami. Park posiadał wytyczone aleje. Rosły krzewy, kwiaty oraz drzewa.

W parku rosną lipy drobnolistne, jeden cis oraz inne okazy. Szereg drzew wycięto. Większość obecnie rosnących drzew kasztanowca przy alei dojazdowej posadzono po I wojnie światowej.
Zapraszamy!
Witamy
Piątek, 22 września 2017
Strona główna  |  Wiadomości  |  Mapa serwisu
Copyright © 2006 - 2009 VC.TravellingPolska, Wszelkie prawa zastrzeżone